In 2026 staan honderden Belgische bedrijven — van chemische fabrieken in Antwerpen tot graansilo’s nabij Gent — voor een dringende uitdaging: hun verlichting moet voldoen aan de strenge ATEX-richtlijn én tegelijk energiezuinig zijn. De overstap naar ATEX-gecertificeerde LED-verlichting is geen luxe meer, maar een wettelijke noodzaak die levens redt en duizenden euro’s bespaart.

1. Wat is de ATEX-richtlijn en waarom is ze belangrijk?

De ATEX-richtlijn — officieel Richtlijn 2014/34/EU — is de Europese wetgeving die eisen stelt aan apparatuur en beveiligingssystemen die bestemd zijn voor gebruik in explosiegevaarlijke omgevingen. De naam ‘ATEX’ is afgeleid van het Franse ATmosphères EXplosibles. Voor België is deze richtlijn omgezet in nationale wetgeving via het Koninklijk Besluit van 22 juni 2018, aangevuld met de Belgische norm NBN EN 60079-reeks.

Elke werkgever in België — of het nu gaat om een petrochemisch bedrijf in de Antwerpse haven, een lakfabriek in Brussel of een houtbewerkingsbedrijf in Brugge — is verplicht een explosieveiligheidsdocument (EVD) op te stellen. Hierin wordt vastgelegd welke zones explosiegevaarlijk zijn en welke beschermingsmaatregelen nodig zijn, inclusief de keuze van verlichting.

LED-verlichting speelt hierin een steeds grotere rol. Door de lagere oppervlaktetemperatuur, het ontbreken van gloeidraden en de robuuste constructie zijn LED-armaturen inherent veiliger dan traditionele verlichtingsbronnen. Maar niet elke LED is automatisch ATEX-conform: de armatuur moet specifiek gecertificeerd zijn volgens de geldende explosiegroepen en temperatuurklassen.

2. ATEX-zones: Gas versus Stof

De ATEX-richtlijn onderscheidt zes zones, verdeeld over twee categorieën: gasexplosiegevaar en stofexplosiegevaar. Het correct classificeren van uw werkruimte bepaalt welk type LED-armatuur u mag installeren.

Gaszones (brandbare gassen, dampen, nevels)

• Zone 0: Voortdurend of langdurig een explosieve gasatmosfeer aanwezig. Denk aan de binnenkant van opslagtanks. Vereist categorie 1G-apparatuur.
• Zone 1: Af en toe een explosieve gasatmosfeer bij normaal bedrijf. Bijvoorbeeld pompstations of vulpunten. Vereist minimaal categorie 2G.
• Zone 2: Explosieve gasatmosfeer onwaarschijnlijk bij normaal bedrijf, of slechts kortstondig. Opslagruimten nabij zone 1. Vereist minimaal categorie 3G.

Stofzones (brandbare stofdeeltjes)

• Zone 20: Voortdurend een explosieve stofwolk aanwezig. Binnenzijde van silo’s en bunkers. Categorie 1D vereist.
• Zone 21: Af en toe een explosieve stofwolk bij normaal bedrijf. Maalinstallaties, mengapparatuur. Categorie 2D vereist.
• Zone 22: Explosieve stofwolk onwaarschijnlijk of kortstondig. Omgeving rondom stofbronnen. Categorie 3D vereist.

In de praktijk installeren veel Belgische bedrijven in Leuven, Gent en omstreken hun LED-verlichting in zone 1, 2, 21 of 22. Zone 0 en 20 vereisen uiterst gespecialiseerde armaturen die zelden in standaardassortimenten voorkomen.

3. Vergelijking: ATEX LED vs. Traditionele Explosieveilige Armaturen

De overstap van conventionele explosieveilige verlichting (zoals fluorescentie of hogedruk-natriumlampen) naar ATEX-gecertificeerde LED biedt aanzienlijke voordelen. Hieronder vindt u een gedetailleerde vergelijking:

De lagere oppervlaktetemperatuur van LED-armaturen is bijzonder relevant voor ATEX-toepassingen. Een temperatuurklasse T6 (max. 85°C) betekent dat de armatuur veilig ingezet kan worden in omgevingen met gassen die al bij relatief lage temperaturen ontbranden, zoals bepaalde ether- en zwavelkoolstofverbindingen.

4. Lux-waarden volgens EN 12464-1 voor Explosiegevaarlijke Ruimtes

De Europese norm EN 12464-1 schrijft minimale verlichtingssterktes voor, ook in explosiegevaarlijke omgevingen. De ATEX-richtlijn wijzigt deze normen niet, maar de gekozen armatuur moet zowel aan de lichttechnische als aan de explosieveiligheidseis voldoen.

Bij het ontwerpen van een verlichtingsplan voor ATEX-zones in uw fabriek in bijvoorbeeld de haven van Antwerpen, dient u rekening te houden met het feit dat ATEX-armaturen doorgaans een hogere IP-klasse hebben. Dit beïnvloedt de lichtverspreiding: een IP67-armatuur met vlak glas geeft een smaller bundelprofiel dan een open reflectorarmatuur. Compenseer dit door meer armaturen te plaatsen of door armaturen met hogere lumenoutput te selecteren.

5. Productspecificaties: Industriële LED-oplossingen

Hoewel ATEX-specifieke armaturen specialistisch zijn, vormen krachtige industriële LED-armaturen de basis voor veel toepassingen in zones met lager risicoprofiel (zone 2/22) of als aanvulling in veilige gebieden rondom explosiegevaarlijke zones. Hieronder vindt u twee krachtige oplossingen uit het assortiment van clightstore.be:

Voor volledige overzichten van industriële verlichtingsoplossingen verwijzen wij u graag naar onze collectie industrieverlichting. Hier vindt u armaturen die geschikt zijn als basisverlichting in en rondom explosiegevaarlijke gebieden.

6. Energiebesparingsberekening: ATEX LED vs. Conventioneel

7. Certificering en Markering: Waar moet u op letten?

Bij de aanschaf van ATEX LED-verlichting is het essentieel om de markering op het armatuur correct te interpreteren. Een typische ATEX-markering ziet er als volgt uit:

Dit betekent:

• Ex: Explosieveilig apparaat
• II: Apparatuurgroep II (bovengronds, niet-mijnbouw)
• 2G: Categorie 2, geschikt voor gaszones (zone 1 en 2)
• Ex db: Beschermingswijze — drukvas behuizing (flameproof)
• IIC: Gasgroep IIC (hoogste niveau, geschikt voor waterstof en acetyleen)
• T6: Temperatuurklasse T6 (max. oppervlaktetemperatuur 85°C)
• Gb: Beschermingsniveau — geschikt voor zone 1

Controleer altijd of de armatuur beschikt over een EU-typegoedkeuringsverklaring afgegeven door een Notified Body. In België kunt u hiervoor terecht bij organisaties zoals BV (Bureau Veritas) of ISSeP. Armaturen zonder geldige ATEX-certificering mogen niet worden geplaatst in gezoneerde gebieden — de boetes vanuit de FOD WASO (Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg) kunnen oplopen tot tienduizenden euro’s.

8. Praktijktips voor Installatie in ATEX-zones

De installatie van LED-verlichting in explosiegevaarlijke omgevingen vereist specifieke vakkennis. Hier zijn vijf cruciale aandachtspunten:

1. Laat een zonering uitvoeren door een erkend deskundige. In België moet de risicobeoordeling worden uitgevoerd conform het KB van 26 maart 2003 betreffende het welzijn van werknemers in explosiegevaarlijke omgevingen.
2. Gebruik uitsluitend gecertificeerde kabeldoorvoeringen. Een Ex-gecertificeerde armatuur met een standaard wartel is waardeloos — de gehele keten moet ATEX-conform zijn.
3. Respecteer de maximale omgevingstemperatuur. De meeste ATEX LED-armaturen zijn gespecificeerd voor –40°C tot +55°C. In procesomgevingen rond Gent of de Antwerpse haven, waar straling van naburige installaties een factor is, kan de omgevingstemperatuur hoger liggen.
4. Documenteer alles. Het explosieveiligheidsdocument (EVD) moet up-to-date blijven bij elke wijziging aan de verlichtingsinstallatie. Bewaar typegoedkeuringscertificaten, installatierapporten en inspectieverslagen minimaal 10 jaar.
5. Plan periodieke inspecties. Conform EN 60079-17 moeten ATEX-installaties periodiek worden geïnspecteerd. LED-armaturen hebben hierbij het voordeel dat ze minder snel degraderen, wat de inspectielast vermindert.

Voor ondersteunende verlichting in kantoren en controlekamers die grenzen aan ATEX-zones biedt clightstore.be een uitgebreid assortiment. Bekijk onze LED-kantoorverlichting voor ergonomische en energiezuinige oplossingen die voldoen aan EN 12464-1.